«پرىزدېنت ترامپ- گۈلشەن ئابباسقا ئەركىنلىك!» ناملىق بۇ تەسىرلىك يازما Olivia Enos تەرىپىدىن يېزىلغان بولۇپ، 22-سىنتەبىر كۈنى <<Forbes,com>>دا ئېلان قىلىنغان. يازمىدا ترامپ-شى ئۇچرىشىشىدا خىتاي تۈرمىسىدىكى بىگۇناھ دوختۇر گۈلشەن ئابباسقا ئوخشاش سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ قويۇپ بېرىلىش مەسىلىسىنىڭ كۈنتەرتىپكە كېلىشى ئاساسىي تېما قىلىنغان.

.

يازمىنىڭ تەپسىلاتىنى تۆۋەندىكى Google تەرجىمىسىدىن ياكى ئەسلى نۇسخىسىنى ئاستىدىكى ئۇلىنىشتىن كۆرۈڭ:

.

پرىزدېنت ترامپ- گۈلشەن ئابباسقا ئەركىنلىك!

.

بۇ ھەپتە، گۈلشەن ئابباس — خۇددى ئۆتكەن سەككىز يىلدا بولغىنىدەك — ئۆزى ئۆتكۈزمىگەن جىنايەتلەر ئۈچۈن جازا مۇددىتىنى ئۆتەپ، خىتايدىكى بىر تۈرمە كامېرىسىدا ئولتۇرىدۇ. ئۇ بەلكىم ئامېرىكا بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى داۋاملىشىۋاتقان دىپلوماتىك ئالاقىلەر جەريانىدا، پرېزىدېنت ترامپ بىلەن شى جىنپىڭنىڭ كۆرۈشۈش ئالدىدا تۇرغانلىقىدىن، ياكى بۇ ئىككى رەھبەرنىڭ ئۇچرىشىشىدا باشقا نۇرغۇن مەسىلىلەر قاتارىدا ئۇنىڭ ئەركىنلىكى مەسىلىسىنىڭمۇ مۇزاكىرە ۋە سۆھبەت تېمىسى بولىدىغانلىقىدىن خەۋەرسىز بولۇشى مۇمكىن.

ئابباس ئۇيغۇر مۇسۇلمان دوختۇر بولۇپ، ئۇ يەنە بىر ئانا، بىر ھەدە-سىڭىل ۋە بىر مومىدۇر. ئۇنىڭ تۈرمىگە قامىلىشىغا، ئامېرىكا پۇقراسى بولغان سىڭلىسىنىڭ 2018-يىلى «خۇدسون ئىنستىتۇتى» (Hudson Institute) دا ئۆتكۈزۈلگەن ئاممىۋى پائالىيەتتە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق ھەققىدە سۆز قىلىشى سەۋەب بولغان. ئالتە كۈن ئىچىدە ئابباس تۇتۇپ كېتىلگەن ۋە كېيىنچە «تېررورلۇق تەشكىلاتىغا قاتنىشىش»، «تېررورلۇق پائالىيەتلىرىگە ياردەم بېرىش» ۋە «جامائەت تەرتىپىنى بۇزۇش ئۈچۈن ئادەم توپلاش» قاتارلىق ساختا ئەيىبلەشلەر بىلەن 20 يىللىق قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغان.

ئۇنىڭ تۇتۇپ كېتىلىشى خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ بىر ئامېرىكا پۇقراسىغا قاراتقان ئاشكارا ئۆچ ئېلىش ھەرىكىتى ئىدى. بۇنىڭ بىر نامى بار: ئۇ «دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش» (transnational repression) دەپ ئاتىلىدۇ. بۇنىڭ ئامېرىكىدىكى سۆز ئەركىنلىكى ۋە دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىگە نىسبەتەن ئېغىر تەسىرى بار.

ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ رەئىسى مايك جونسوننىڭ ئېيتىشىچە، ئۇ پرېزىدېنتنىڭ گۈلشەن ئابباسقا ئوخشاش سىياسىي مەھبۇسلار مەسىلىسىنى شى جىنپىڭ بىلەن بىۋاسىتە مۇزاكىرە قىلىدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ.

ئابباس خىتاي مىقياسىدا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان نۇرغۇنلىغان سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ بىرى. ئەمما ئۇنىڭ دېلوسى ئىنتايىن ئۆزگىچە. بىرىنچىدىن، بۇ ئامېرىكا پۇقرالىرىغا قارىتىلغان دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش دېلولىرى ئىچىدىكى ئەڭ ئېنىق ۋە روشەن دېلولارنىڭ بىرى. پەقەت مۇشۇ نۇقتىنىڭ ئۆزىلا ئۇنىڭ دېلوسىنى مۇھىم ئورۇنغا قويۇشقا تېگىشلىك قىلىدۇ.

يەنە بىر تەرەپتىن، ئۇنىڭ دېلوسى خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن قويۇپ بېرىلگەن ۋە بۇ يىلنىڭ بېشىدا ئامېرىكا مۇستەقىللىقىنىڭ 250 يىللىقىنى خاتىرىلەش مەزگىلىدە ئامېرىكا پۇقراسى بولغان قىزى ۋە ئىككى ئوغلىنىڭ يېنىغا قايتقان خىتاي خرىستىيان پوپى ئېزرا جىن مىڭرى (Ezra Jin Mingri) نىڭ دېلوسى بىلەن كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئوخشاشلىققا ئىگە.

پوپ جىنغا ئوخشاشلا، گۈلشەنمۇ ئامېرىكا پۇقراسى ئەمەس، ئەمما ئۇنىڭ ئامېرىكا پۇقراسى بولغان 24 نەپەر ئائىلە ئەزاسى بار بولۇپ، ئۇلار ئۇنىڭ بىلەن قايتا جەم بولۇشنى ئارزۇ قىلىشىدۇ. پوپ جىنغا ئوخشاشلا، دوكتور ئابباسنىڭ گۇناھسىزلىقىغا ھېچقانداق شەك-شۈبھە يوق. ئۇ ھېچقانداق جىنايەت ئۆتكۈزمىگەن. يەنە پوپ جىنغا ئوخشاشلا، دوكتور ئابباسنىڭ يېشى چوڭىيىپ قالغان (ئېنىق ئېيتقاندا 64 ياشتا) بولۇپ، ئۇنىڭدا يۇقىرى قان بېسىمى، دائىم ھەرىكەت قىلالماسلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئېغىر دەرىجىلىك سۆڭەك شالاڭلىشىش كېسىلى ۋە كۆز كېسىلى (داۋالانمىسا قارىغۇ بولۇپ قېلىش خەۋپى بار) قاتارلىق بىر قانچە ساغلاملىق مەسىلىلىرى بار. خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇنى ئىنسانپەرۋەرلىك ئاساسىدا قويۇپ بەرسە بولىدۇ.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ پاستور جىننى قويۇپ بېرىشكە قوشۇلۇشى يېڭىچە بىر قەدەم بولدى. چۈنكى، خىتايدا سىياسىي مەھبۇسنىڭ قويۇپ بېرىلىشىگە يىگىرمە نەچچە يىل بولۇپ قالغانىدى. ئۇلار گۈلشەن ئابباس ۋە باشقا مۇھىم سىياسىي مەھبۇسلارنى قويۇپ بېرىش ئارقىلىق بۇ ئىجابىي يۈزلىنىشنى داۋاملاشتۇرالايدۇ. دوكتور ئابباس ئۆزىگە بېرىلگەن جازا مۇددىتىنىڭ يېرىمىغا يېقىن قىسمىنى ئۆتەپ بولدى؛ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ خىل ياخشى نىيەت ئىپادىسى سودا ۋە تېخنىكا دىپلوماتىيىسى ساھەسىدە تېخىمۇ پايدىلىق شەرتلەرگە ئېرىشىشىگە يول ئېچىشى مۇمكىن.

دوكتور ئابباس ئۇنتۇلمىدى. ئۇ ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئۈچۈن يەنىلا يۇقىرى دەرىجىلىك ئەھمىيەتكە ئىگە مەسىلە بولۇپ قالماقتا. دەل مۇشۇ ھەپتە، خىتاي كومپارتىيەسى (CCP) مەسىلىلىرى بويىچە مەخسۇس كومىتېتنىڭ ئەزالىرى — ۋەكىللەر پالاتاسى ئەزالىرى جون مولېنار (John Moolenaar، جۇمھۇرىيەتچى-مىچىگان) ۋە توم سۇئوززى (Tom Suozzi، دېموكرات-نيۇ-يورك) دوكتور ئابباسنىڭ قاماقتا تۇرۇۋاتقىنىغا سەككىز يىل بولغانلىقىنى خاتىرىلەيدىغان ۋە ئۇنىڭ دەرھال قويۇپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلىدىغان بىر قارار لايىھەسىنى سۇندى. بۇ ھەرىكەت، ترامپ ماي ئېيىدا بېيجىڭغا زىيارەتكە بارغان مەزگىلدە ئامېرىكا پارلامېنتى (كونگرېس) تەرىپىدىن ماقۇللانغان، ئىككى پارتىيە ۋە ئىككى پالاتانىڭ قوللىشىغا ئېرىشكەن قاراردىن كېيىنكى قەدەم بولۇپ ھېسابلىنىدۇ؛ مەزكۇر قاراردا مۇھىم سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ — جۈملىدىن ھازىر قويۇپ بېرىلگەن پاستور جىن ۋە دوكتور ئابباسنىڭ — قويۇپ بېرىلىشى تەلەپ قىلىنغان ئىدى.

نۇرغۇن جەھەتلەردىن ئېيتقاندا، دوكتور ئابباسنىڭ دېلوسى خىتاي بىلەن ئېلىپ بېرىلىۋاتقان سۆھبەتلەر جەريانىدا ئامېرىكىنىڭ ئىرادىسىنى سىنايدىغان بىر ئۆلچەم بولۇپ قالدى. پرېزىدېنتنىڭ ئامېرىكا ئۈچۈن بىر غەلىبىنى قولغا كەلتۈرۈش پۇرسىتى بار. دوكتور ئابباسنىڭ قايتىپ كېلىشى ئامېرىكىنىڭ سۆز ئەركىنلىكى ۋە دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى تەرەپتە تۇرىدىغانلىقىنى نامايان قىلىدۇ.

ئىككى رەھبەر كۆرۈشكەندە، پرېزىدېنت چوقۇم ئابباسنىڭ دېلوسىنى ئۇنىڭ ئىسمىنى ئاتاپ تۇرۇپ ئوتتۇرىغا قويۇشى كېرەك. بىراق، پرېزىدېنت پەقەت ئۇنىڭ ئىسمىنى تىلغا ئېلىپلا قالماستىن، بەلكى ئۇنىڭ ھېچقانداق شەرتسىز قويۇپ بېرىلىشىنى ۋە ئامېرىكىدىكى ئائىلىسىگە بىخەتەر قايتىپ كېلىشىنى تەلەپ قىلىشى لازىم. پرېزىدېنت ترامپ، سىزدىن ئۆتۈنۈپ قالايلى: سۆيۈملۈك ئەزاسىنىڭ يوقلۇقىدىن ئازاب چېكىۋاتقان بىر ئامېرىكىلىق ئائىلىگە قايتىدىن خۇشاللىق ئاتا قىلىڭ. گۈلشەن ئابباسنى ئۆيىگە قايتۇرۇپ كېلىڭ.