ژورنالىست مەھدى ھەسەن سىياسىي مەسىلىلەر تېما قىلىنغان «مەھدى ھەسەن شوۋ» نامىدىكى تېلېۋىزىيە چاتما پروگراممىسى بىلەن تونۇلغان. ئۇ ئەگەشكۈچىسى مىليوندىن ئاشىدىغان داڭلىق ژورنالىست ۋە پروگرامما رىياسەتچىسى.
27-ئۆكتەبىر كۈنى بېرىلگەن «مەھدى ھەسەن شوۋ» تېلېۋىزىيە چاتما پروگراممىسىدا، ئۇ مەخسۇس ئۇيغۇر ۋەزىيىتى ۋە تۇتقۇندىكى ئۇيغۇر زىيالىيسى ئىلھام توختى مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
مەھدى ھەسەن مەزكۇر پروگراممىدا ئاۋۋال ئامېرىكا دۆلەتلىك ۋاسكېتبول بىرلەشمىسى (NBA) نىڭ تۈرك ماھىرى ئەنەس كانتەرنىڭ «تىبەتلەرگە ئەركىنلىك»، «ئۇيغۇرلارغا ئەركىنلىك» دېگەن تېمىلاردىكى خىتايغا قارشى پائالىيەتلىرى ھەققىدە توختالغان. ئۇ يەنە ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى ئىشلىتىلگەن نايكې قاتارلىق تەنتەربىيە ئاياقلىرىنى بايقۇت قىلىش ھەركىتى ۋە نايكې شىركىتىنىڭ جاۋابى ھەققىدە توختالغان. ئۇ نۆۋەتتە ئۇيغۇرلار مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنغان ھەرقانداق مەھسۇلاتنىڭ ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرب دۆلەتلىرى تەرىپىدىن چەكلەنگەنلىكىنى تەكىتلىگەن.
ئاندىن ئۇ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان باستۇرۇشلىرى ھەققىدە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ئېلان قىلغان دوكلات ۋە بېرىلگەن خەۋەرلەرنى ئانالىز قىلغان.
ئۇ بۇ ھەقتە توختىلىپ، مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ «قايتا تەربىيەلەش» نامىدا لاگېرلارغا قامىلىشى، ئۇيغۇرلارنىڭ مىللەت بويىچە ئىرقىي قىرغىنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقىدەك ۋەزىيەتنىڭ دۇنيانىڭ دىققىتىنى قوزغاۋاتقانلىقى، تېخى ئۆتكەن ھەپتىدىلا 43 دۆلەتنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان باستۇرۇشىنى ئەيىبلىگەنلىكى، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشىغا قارىتا ۋە تەدبىر ئېلىنىش تەكىتلىنىۋاتقانلىقى قاتارلىق ئەھۋاللارنى ئاڭلاتقان.
مەھدى ھەسەن 27-ئۆكتەبىردىكى پروگراممىسدا يەنە تۇتقۇندىكى ئۇيغۇر زىيالىيسى ئىلھام توختىنىڭ تۇتقۇن قىلىنىش سەۋەبى ھەققىدە مەخسۇس توختالغان.
ئۇ ئىلھام توختىنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن «بۆلگۈنچىلىك» بىلەن ئەيىبلىنىپ، مۇددەتسىز قاماققا ھۆكۈم قىلىنىشىغا، ئىلھام توختىنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىنى دۇنياغا ئاڭلاتقانلىقى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ خىتايدىكى باراۋەرلىكى، قانۇنىي ھەقلىرىنى تەلەپ قىلغانلىقى سەۋەپ بولغانلىقىنى بىلدۈرگەن. ئۇ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىلھام توختىغا ئەركىنلىك بېرىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىگەن.
مەھدى ھەسەن 27-ئۆكتەبىردىكى «مەھدى ھەسەن شوۋ» پروگراممىسىدا يەنە ئىلھام توختىنىڭ ئامېرىكادىكى قىزى جەۋھەر ئىلھامنىمۇ ئالاھىدە زىيارەت قىلغان.
مەھدى ھەسەن جەۋھەردىن ئۇنىڭ 2012-يىلى بېيجىڭ ئايرودرومىدا دادىسىدىن ئايرىلىپ، ئامېرىكاغا كېلىش جەريانى، ئوقۇش تارىخى ۋە ئۇنىڭ نۆۋەتتىكى ئۇيغۇرلار ۋەزىيىتىگە بولغان قارشىنى سورىغان.
جەۋھەر ئۇنىڭ سوئالىغا جاۋاب بېرىپ، ئامېرىكىغا كەلگەنلىكى ئۈچۈن ئۆزىنى تەلەيلىك دەپ ھېسابلايدىغانلىقى بىلدۈرگەن. ئۇ ئۆتكەن 8 يېرىم يىل جەريانىدا ھەر خىل مۈشكىلاتلارنى يېڭىپ، تۇتقۇندىكى دادىسىنىڭ ئەركىنلىكى ئۈچۈن كۈرەش قىلغانلىقىنى ۋە ئاخىرىدا بۈگۈنكىدەك بىر ئۇيغۇر پائالىيەتچىگە ئايلانغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
27-ئۆكتەبىردىكى «مەھدى ھەسەن شوۋ» پروگراممىسى ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن، ئۇيغۇرلار ۋە ئۇيغۇر ۋەزىيىتىگە كۆڭۈل بۆلىدىغان كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرىنىڭ يۇقۇرى باھاسىغا ئېرىشكەن.
«خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق كۈزۈتۈش تەشكىلاتى» نىڭ دېرىكتورى سوفىي رىچاردسون خانىم، مەھدى ھەسەننىڭ بۇ پروگراممىسى ھەققىدە توختىلىپ، بۇ پروگرامما «جاسارەتنىڭ نامايەندىسى» دېگەن.
گوللاندىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىسى ئاسىيە ئۇيغۇر خانىممۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل بۇ ھەقتە ئۆز قاراشلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
ئۇ مەھدى ھەسەندەك بىر تونۇلغان ژورنالىستنىڭ مىليونلىغان ئەگەشكۇچىسى بولغان «مەھدى ھەسەن شوۋ» پروگراممىسىدا مەخسۇس ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىنى ۋە ئىلھام توختىنىڭ ئەھۋالىنى ئاڭلىتىشى، ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ خەلقئارالىشىدا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە، دېدى.
ژورنالىست مەھدى رازا ھەسەن 1979-يىلى تۇغۇلغان. ئۇ ئۆزىنىڭ سىياسىي ۋەزىيەت ھەققىدىكى ئانالىزلىرى بىلەن تونۇلغان. ئۇنىڭ «مەھدى ھەسەن شوۋ» پروگراممىسى 2020-يىلى ئۆكتەبىردە باشلانغان بولۇپ، مەزكۇر تېلىۋىزىيە پروگراممىسىنىڭ ئەگەشكۇچىلىرى مىليوندىن ئاشىدىكەن. ژورنالىست مەھدى ھەسەن ئىلگىرى «مەھدى ھەسەن شوۋ» پروگراممىسىدا، ئامېرىكادىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىدىن ئامېرىكا دىنىي ئەركىنلىك كومېتىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى نۇرى تۈركەل ئەپەندىنى زىيارەت قىلىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى ھەققىدە مەخسۇس پروگرامما ئىشلىگەن ئىدى.
خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا
